سلام دوستان این مطلب مربوط به پستهای اولیه گمگشته دل می باشد. قصد دارم مطالبی که به نظر خودم ارش این را دارند که دیگر بار به نمایش در آیند را در اینجا تکرار کنم.
بسم
الله الرحمن الرحیم
يکي ازويژگيهاي جالب توجه هورامان
وجود مشايخ بزرگ تصوف وتکيه وخانقاه دراين منطقه می باشد. دو طریقت عمده درهورامان
به فعالیت مشغول هستند. طریقت قادریه ونقشبندیه ،که بنیانگذارانشان طریقت خود را
برمبنا ی تعالیم اسلام وسنت نبوی پی ریزی کرده ومریدان خودرا به سوی اخلاق حسنه
وبدورازهرگونه بدعتی که درمیان برخی ازصوفیه رایج است، سوق داده اند.این رویه
تاکنون حفظ شده ومی توان با افتخارتمام گفت که خانقاها وتکایای هورامان مرکز پرورش
فکر واندیشه سالم بوده ومشایخ این طریقتهاعموماًاشخاصی عالم،عارف وبسیارخوشنام
ومحبوب بوده اند. از ویژگیهای بارزطریقت درهورامان می توان به این نکته اشاره
کردکه علم وتقوای رهبران تصوف باعث شده درهمه احوال علمایان بزرگ همیشه آنان
راموردتایید قرارداده وبسیاری ازعلما در زمره مریدان آنان قرارگرفته اند.اما این
نکته رانیزنباید فراموش کرد که مشایخ هورامان قبل ازآنکه شیخ ومرشد تصوف باشند ،
عالمان دینی بوده اند.
طریقت نقشبندیه درهورامان
طریقت
نقشبندیه درحدود 200 سال پیش بوسیله شیخ مولاناخالد نقشبندی شاره زوری درکردستان
رواج یافت. این شخصیت والامقام قبل ازآنکه وارد تصوف شود ونامش به عنوان یکی
ازبزرگترین رهبران تاریخ تصوف ثبت شود،ملا ومدرس یکی ازمساجد سلیمانیه بود.
داستان چگونگی ارتباط روحی با شیخ عبدالله دهلوی ورفتن به هندوستان وپادوی درتکیه
آن شیخ ونهایتاً تمسک و دریافت خرقه واجازه ارشاد وبرگشتش به کردستان ازداستانهای
بسیار شیرین تاریخ تصوف است .با آمدن مولانا خالد به کردستان عملاً رهبریت طریقت
نقشبندی ازهندوستان به کردستان منقل گردید. مولاناخالد هزاران مرید ودهها خلیفه
داشت که یکی ازاین خلفا شیخ عثمان سراج الدین تویله ای بود. که پس ازوفات مولانا
خالد رهبری طریقت نقشبندی به ایشان رسید.شیخ عثمان سراج الدین یکی ازاولین مریدان
وملازمان مولاناخالددربغداد واولین کسی بود که اجازه ارشادازاوگرفت. سال1231ه.ق .
شیخ سراج الدین پس ازکسب اجازه ارشاد به هورامان برگشت ودرروستای تویله خانقاه
ساخت وبه ارشاد وپرورش مریدان ورهروان این منهج پرداخت. فرزندان شیخ سراج
الدین همگی اهل علم وزهد بودند که دونفرازآنان شیخ عمرضیاالدین وشیخ محمدبهاالدین
مقام شیخی یافته ودرتکایا وخانقاهایشان مریدان بیشمارخودرا که ازاقصی نقاط به آن
منطقه آمده بودند ارشادمی کردند. شاعر ودانشمند مشهورکرد وهورامان مولوی کرد به
شیخ عثمان سراج الدین و شیخ عمرضیاالدین ارادت خاص داشته ودراشعارش ازآنان به
عنوان پیرومرشد خودیادکرده است. شیخ عمر ضیاالدین درهنگام جوانی بنا به فرمایش
پدربزرگوارخود به تکیه طالبانیه کرکوک رفته وبه همراه شیخ علی طالبانی
زیرنظر شیخ عبدالرحمن خالص به تحصیل علم پرداخته ، پس ازتکمیل علم به زادگاهش
هورامان برگشته واجازه ارشاد یافت. این شخصیت بزرگ درشهربیاره اقامت گزیده وتکیه
وخانقاه خودرادرآنجابنا نهاد.ایشان فرزندان زیادی داشت که دونفرازآنان شیخ نجم
الدین وشیخ علاالدین به مرتبه ارشاد رسیدند. شیخ عثمان سراج الدین دوم که
ازبزرگترین مشایخ نقشبندیه این عصرمی باشد فرزند شیخ علا الدین بود. شیخ عثمان دوم
از بیاره به هورامان ایران مهاجرت ودر نزدیکی سروآباد خانقاه بسیاربزرگی درداخل
باغ مشهور دورود ساخت .مریدان شیخ عثمان ازصدها هزارتجاوزمی کرد زیرا تقریباً بیش
ازنیمی از اهل طریقت نقشبندیه جهان ایشان را رهبردینی خود می دانستند. شیخ عثمان
علاوه بر ارشادتصوف ، به علم طبابت نیز وارد بود.ومریض های او باتوجه به اعتقاد
عمیقشان به شیخ ، اکثراً شفا می یافتند. ازجانب دیگر شیخ علی حسام الدین
فرزند بزرگوار شیخ محمد بهاالدین یکی دیگر از بزرگترین علماو مشایخ عصرخودمی
باشد تکیه وخانقاه خود را درباخه کون قراردادودر هورامان ایران درمحلی به
نام کراویه دول نیز دارای باغ باصفایی بود که درتابستانها مریدان فراوانی ازاقصی
نقاط ایران وعراق به خدمتش مشرف می شدندو کسب فیض می نمودند.
اين
نکته حائز اهميت است که مشايخ هورامی طريقت نقشبندی رهبران اين طريقت عظيم
درسراسرجهان هستند که اين ازافتخارات بزرگ هورامان است
طريقت
نقشبنديه هورامان پس از وفات رهبران بزرگ اين طريقت اکنون شاخه های متعددی از آن
منشعب شده بااين حال همچنان دارای فعاليت می باشد.اگر چه صوفيان نقشبندی معتقد
بودند بعد از وفات شيخ عثمان سراج الدين ثانی بساط رهبريت وارشاددر طريقت نقشبنديه
برچيده خواهد شد، اما وجود شيخ مقدسی مانند جناب ماموسا شيخ محمد سعيد نقشبندی که
هم اکنون در قيد حيات بوده ودر روانسر سکونت دارد، بر اين نظريه خط بطلان کشيده
وچراغ اين منهج قويم همچنان در اين منطقه فروزان است.
طريقت قادريه درهورامان
طريقت
قادريه دراوايل قرن ششم هجری توسط سلطان الاولياءشيخ عبدالقادرگيلانی قدس سره
بنيانگذاری شده وانتشار اين طريقت درکردستان به قرن دهم هجری برمی گردد.
طريقت قادريه بزرگترين طريقتهاي تصوف است وشاخه های زيادي از آن درسراسر جهان گسترش
يافته اند. درکردستان نيز شاخه های متعددی دارد که يکي ازاين ها طريقت قادريه
طالبانی درکرکوک است که حدود 300 سال پيش توسط ملا محمود زنگنه ای درروستای کرخ
ناحيه چمچمال کرکوک پايه گذاری شد.
شيخ
محمد عزيز نجاری مشهور به شمس العارفين وپير هورامان نيز طريقت قادريه را
درحدود150 سال پيش ازحاج شيخ علی اول که يکي ازمشايخ طالبانی کرکوک است کسب کرده
وبرای اولين باراين طريقت را به هورامان آورده وانتشارداده است.
شیخ
محمد عزیز دراصل از اهالی روستای دله مرز ژاورود بود که درایام جوانی به پاوه آمده
است. اگر بطور گذرا به زندگی قبل وبعدازمهاجرت وی نظری بیافکنیم متوجه می شویم که
این مهاجرت درراستای طی طریق وسیروسلوک طریقت بوده است. شیخ محمد عزیز مدتی درپاوه
به رنجبری پرداخته ،سپس مدت هفت سال خادم مسجد دشه بوده ودرنهایت درنجاراقامت
گزیده ودرهمانجا طی مسافرتی به کرکوک به کسوت طریقت ومشیخیت نائل وازطرف شیخ اعظم
طریقت قادریه طالبانی کرکوک برای هدایت وارشاد مردم برمنهج طریقت به هورامان
برگشته وتکیه خود را درنجار قرارداده است.
بزودی
جمعیت زیادی از مردم هورامان با وی بیعت کرده اند. شیخ محمد عزیز شیخ مريدان
بي شماري تربيت كرد و عده اي از آنان چنان تربيت و تعليم يافتند كه پس از طي مراحل
تصوف خود استاد و مرشد شدند و به تربيت مريدان پرداختند . كه از اين افراد مي توان
از مشايخي چون شيخ محمد پاوه اي ملقب به شمس الدین ، شيخ احمد عباس آباد ملقب به (
احمد ديوانه ) ، شيخ عبدالله كوسه كردستاني مشهور به ( بالدار ) شيخ نعمت اله نروي
، خليفه حيدر باينگان و ... نام برد كه به حق هر كدام از آنها خورشيدي درخشان در
آسمان تصوف بودند كه موجب روشنائي قلوب جوياي حقيقت شدند.
پس
از وفات شمس العارفین که درسال 1322 هجری قمری رخ داد نوه بزرگوارش شیخ عبدالقادر
نجاری ملقب به بی عنوان بر جای ایشان نشست وبه تربیت مریدان پرداخت. مشايخ قادريه
نجار از معدودمشايخانی هستند که کماکان درپيروی ازاسلوب وراه وروش ومنهج سلفای
صالح خودثابت قدم مانده اند.اين مشايخ درراستای شريعت اسـلام وبدورازهرگونه بدعت
واعمال برخلاف شرع به پرورش مريدان پرداخته وخدمات شـايانی به اسـلام،تصوف وجا
معه مردم کردستان وهورامان کرده اند.
شيخ
محمد شمس الدين پاوه ای یکی از مشایخ بزرگ طریقت قادریه هورامان است كه طريقت خود
را از عارف بزرگ هورامان شيخ محدعزيز نجاري گرفته است.این شخصیت والامقام قبل از
آنكه به عنوان يك شيخ ارشاد به فعاليت بپردازد عالم علوم ديني وماموساي شريعت بود
.بنا بر اين اساس طريقت خود را بر مبناي انجام فرائض ورعايت سنت رسول الله (ص)
وفريضه امر به معروف ونهي از منكر قرار داد. تكيه پاوه درطول سالهاي متمادي از
رونق بسيار خوبي برخورداربوده است .مشايخ اين تكيه يعني شيخ محمد شمس الدين وبعد
ازوي حاج شيخ نصرالدين خالصي وسپس حاج شيخ طه همگي از علماي شريعت بوده اند. ومن
مي توانم با افتخار بگويم كه طريقتهاي هورامان به بركت اين مشايخ بزرگ همواره
پرچمدار طريقت محمدي (ص)بوده اند.
طریقت
قادریه طالبانی هورامان امروزه نیز فعالیت گسترده ای دارد وبطور رسمی شش تکیه
دراین منطقه تحت رهبري وارشاد مشايخ وخلفاي طريقت اداره مي شوند ، این تکایا
كه درذیل می آیند براساس تعاليم طريقت قادريه طالباني اداره مي شوند
وغير از تكيه پاوه بقيه تكيه ها زير مجموعه تكيه نجارهستند.
1-
تكيه شمس العارفين واقع درروستاي نجار
2-
تكيه شيخ نصرالدين خالصي واقع درشهر پاوه
3-
تكيه شيخ احمد واقع در روستاي عباس آباد
4-
تكيه خليفه عبدالغفور واقع درروستاي نروي
5-
تكيه خليفه سيد عنايت واقع درروستاي وراء
6-
تكيه خليفه عبدالله واقع درشهر نودشه
نكته پایانی
ما
اگر بخواهیم درهورامان شناسي کار انجام دهيم وبه طريقت در هورامان بصورت عميق
وکارشناسانه نپردازيم، کارمان نقص بزرگی دارد.زيرا قسمت بزرگی از تاريخ هورامان را
تاريخ طريقت وتأثيرات مشايخ طريقت بر امورات اجتماعی جامعه هورامان تشکيل می دهد.
خواهی
ناخواهی اين منطقه باعرفان عجين شده است. بهتر بگويم زبان هورامی زبان عرفان
است.شعر عرفانی به زبان هورامی يک نوع گيرائي خاصی دارد شايد در هيچ زبان ديگر اين
گيرائي نباشد .اين است که اکثر قريب به اتفاق شاعران کرد شعر عرفانی خود را به
زبان هورامی سروده اند. جا دارد دراینجا از مولوی شاعر گرانمایه کرد یادی بکنیم که
این شخصیت ممتاز يكي از مريدان وارادتمندان شيخ عثمان سراج الدين تويله اي رهبر
طريقت نقشبندي بوده است. شيخ سراج الدين نيز علاقمندي فراواني به مولوي
داشته است. روزي شيخ سراج الدين نامه اي به مولوي مي نويسد وازاو به دليل غيبت
طولاني اش گلايه مند است.مضمون نامه اش اين دوبيت شعر است:
یا
کاغـهز بڕیان یا مـهلا مـهردهن یاخۆعارتهن دۆس وه یادکهردهن
غهمگین
مهنیشهغهم بدهروهباد فهڵهک نمازۆ کهس وهخاترشاد
يا
كاغذي براي نوشتن نامه نمانده ، يا كاتب(كسي كه نامه رابنويسد) فوت كرده است ويا
اينكه عارت مي آيد ازدوست خود يادي بكني. غمگين درگوشه اي منشين وغم وغصه را به
بادبسپارزيرا كه فلك شادي را تا ابد براي كسي نمي گذارد.
مولوي
درپاسخ اين دوبيت شعر ، قصيده نسبتاًبلندي دروصف شيخ سراج الدين مي سرايد. اين
اشعاربه زبان هورامي و بسيارنغز ، زيبا ودرنهايت اخلاص وعرفان سروده شده اند.
درابتدا
به تعريف وتمجيد شيخ وجايگاه معنوي وروحاني او مي پردازد. سپس درپاسخ به نامه
ودوبيت شعرايشان دليل طولاني شدن مدت عدم حضوروننوشتن نامه خود را اينگونه می
سراید:
شێخی
دهوڵهمهن بههرهی سهرمهدی
یاگهی
حهقیقیهت جلوهی ئهحمـهدی
جـه
شـهو هـهوارگـهی فـهنا ویــهرده
پای
هــهردهی بـهقـا یاتاغگـهکــهرده
*
* * * * *
نامـه
ی رۆح ئـهفزای شیرینت یاوا
دڵ
وه مهردۆمهک دوو دیدهش ساوا
تۆی
دهروون وهنوور سهفادا پهرداخ
بۆی
ئاشناییـم دا نه ڕووی دهمــاخ
دهرگای
حۆقهی لاڵ دانهت شکاوان
جهڕووی
لۆتفهوه ئینهت فهرماوان:
یا
کاغـهز بڕیـان یـا مـهلا مــهردهن
یاخـۆ
عارتهن دۆس بهیاد کـهردهن
غهمگین
مهنیشـه غهم بدهر وهباد
فهڵـهک
نمـازۆ کـهس وه خاتر شاد
ئهوهڵ
من کێنـان وجوودم جـه کۆن
واچوون
دۆسهنان شهرت قهبووڵ تۆن
ئـهر
وه بێگانــه وهر خۆێشـم زانـی
تۆ
حـهسـاوهنـی هـهرچێوم وانـی
دۆوهم
چۋن کهسێ گهدایی کێش بۆ
یادی
تـهوازۆع خهسڵـهتی وێش بۆ
ئـهر
بارۆ نـه دڵ تــهوازۆع کـهردهن
هـهر
عادهتی وێش بـهجا ئاوردهن
بهڵام
ههرکهسێ شێخی مێسالهن
عادهت
ئێستێغناو شێوهش جهلالهن
ئـهرجارجارێ
نام چـوون منێ بـهرؤ
خـرق
العـادهتـێ زاهێـر مـهکــهرۆ
ئهر
ڕازیت وه یادخهستهی دڵگیری
یا
شێخ تۆ دایێم نـهقشی زهمیـری
چ
حاجهتهن دهس پهی قهڵهم بهروون
یادم
نمـهشی چـه نیت یـاد کـهروون
پهی
کهسێ خاسهن نامهی جهحۆب کهیل
تازه
بسانـۆ وزوو جـه جـۆی مـهیـل
خۆمن
ههرجهزوو وهمهیلت مهستم
ههرجانفداکهی
ڕۆکهی ئـهلـهستـم
سێ
یهم غهمگینیم جهدهس خهجڵهتهن
خهجڵهتمجهدهس
سهختی غهفڵهتهن
یاران
وێنـهی ساف مـهی وه کامـهوه
ویهردهن
چوون دۆرد ههرمن مامـهوه
گیای
پهژمۆردهی تهژنهکهی بێ شۆم
چـهمـهڕای
وارای هـهور لۆتفـی تۆم
تۆدهس
وهڕهشحهی ڕهحمهت پهیاپهی
من
وهی پڕخاوی حهیفهن یه تاکـهی
تـهنیــای
حـهقیقـی نـهردێ بشـانۆ
مـن
وو تۆ جـهدهس من ووتـۆ سـانۆ
تـۆ
بێ تـۆ لـۆتفت پـهی من زیاد بـۆ
من
بێ من ڕۆحم وهخزمهت شادبۆ
_2e748b.jpg)
بسم الله الرحمن الرحِِِِيم